ศักดิ์นรินทร์ ชาวงิ้ว

sahlungngurn Kblogger

ศักดิ์นรินทร์ ชาวงิ้ว

แบบสรุปองค์ความรู้ จากโครงการ ศึกษาดูงานเพื่อการจัดการความรู้ด้านการจัดนิทรรศการของศูนย์วัฒนธรรมศึกษา

แบบสรุปองค์ความรู้ จากโครงการ ศึกษาดูงานเพื่อการจัดการความรู้ด้านการจัดนิทรรศการของศูนย์วัฒนธรรมศึกษา

 

แบบสรุปองค์ความรู้

จากโครงการ ศึกษาดูงานเพื่อการจัดการความรู้ด้านการจัดนิทรรศการของศูนย์วัฒนธรรมศึกษา

ณ พิพิธภัณฑ์วัดพระธาตุลำปางหลวง และ พิพิธภัณฑ์วัดพระธาตุเสด็จ จังหวัดลำปาง

ถอดองค์ความรู้โดย นายศักดิ์นรินทร์ ชาวงิ้ว และ นางสาววิภาพรรณ ติปัญโญ

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

วัดพระธาตุลำปางหลวง อ.เกาะคา จ.ลำปาง

จุดแข็ง

  1. เป็นสถานที่มีความสำคัญมาแต่เดิม ได้รับการทะนุบำรุงจากเจ้าเมืองตลอดมา
  2. เป็นสถานที่มีพระธาตุอันเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวพุทธศาสนิกชนจังหวัดลำปาง และทั่วประเทศไทย
  3. เป็นพระธาตุในกลุ่มพระธาตุประจำปีเกิด โดยพระธาตุลำปางหลวงเป็นพระธาตุประจำปีเกิดของคนที่เกิดปี ฉลู
  4. เป็นวัดที่มี “ข้าวัด”[1] อยู่ดูแลรักษาวัดอยู่ไม่ขาดช่วงแม้ว่าบางช่วงของเหตุการณ์จะอยู่ในช่วงศึกสงครามก็ตาม ก็ยังมี “ข้าวัด” ดูแลรักษาวัดอยู่ตลอด
  5. มีข้าวของเครื่องใช้ที่เป็นประณีตศิลป์ พุทธศิลป์อยู่มากมายที่มีผู้คนนำมาถวายไว้กับวัด โดยเฉพาะงานฝีมือจากคุ้มหลวง และงานช่างฝีมือลำปาง ที่มีผู้คนทั้งเจ้านาย ขุนนาง พ่อค้า ประชาชนนำมาถวายไว้กับวัดพระธาตุลำปางหลวงอยู่ตลอด
  6. เป็นวัดที่มีศรัทธาประชาชนเข้ามาสักการะอยู่มิขาด
  7. มีอาคารจัดแสดง และตู้สำหรับจัดแสดงสิ่งของชิ้นเล็ก  เป็นหมวดหมู่ เช่น พระพุทธรูป เครื่องเขิน พับสา-ใบลาน มีดดาบ เป็นต้น มีการแยกหมวดหมู่กันชัดเจน เช่นของชิ้นใหญ่ ก็จัดตั้งแสดงในอาคารที่สร้างขึ้นใหม่ ในรูปแบบที่สอดคล้องกับรูปแบบอาคารโดยรอบ
  8. มีเจ้าหน้าที่ดูแลรักษา และให้คำแนะนำ สอบถามประจำอยู่จุดต่างๆ

จุดอ่อน

  1. ไม่มีรายละเอียดของข้อมูลโบราณวัตถุและศิลปวัตถุที่จัดแสดง
  2. การดูแลรักษาสภาพโบราณวัตถุที่อยู่ในตู้จัดแสดง
  3. การบริหารจัดการในบริเวณวัดบางครั้งมีลักษณะของการแสดงออกทางพุทธพานิช[2]มากเกินไป

โอกาส

  1. เป็นวัดที่มีประชาชนหลั่งไหลเข้ามาเยี่ยมชมอยู่ตลอด
  2. เป็นแหล่งที่นักเรียน นักศึกษา และประชาชน เดินทางมาศึกษาหาความรู้เป็นประจำทุกปี

อุปสรรค

  1. ของเก่ามีจำนวนมาก บางอย่างปล่อยทิ้งไว้ขาดการดูแล เช่นอาสนาพระเจ้า ที่ตั้งทิ้งไว้บริเวณศาลาบาตร บางอย่างผุพังเสียหาย
  2. พื้นที่ของวัดมีพื้นที่จำกัด ไม่สามารถสร้างอาคารสำหรับเก็บสิ่งของ ศิลปวัตถุขนาดใหญ่ได้เพียงพอ

 

วัดพระธาตุเสด็จ ต.เสด็จ อ.เมือง จ.ลำปาง

จุดแข็ง

  1. เป็นวัดที่มีความสำคัญ มีความเป็นมายาวนาน และเป็นวัดที่เจ้านายของเมืองลำปางอุปัฏฐากกันสืบต่อมา
  2. ความเข้มแข็งของชุมชนที่ร่วมกันดูแลวัดพระธาตุเสด็จ ตลอดถึงพระสงฆ์สามเณรของวัด
  3. ได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานทางการศึกษา ทางสถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง ที่เข้ามาช่วยจัดการศึกษา ค้นคว้า และจัดวางรูปแบบการจัดพิพิธภัณฑ์ของวัดพระธาตุเสด็จ
  4. มีโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ จำนวนมากที่มีผู้เลื่อมใส ศรัทธาในพระพุทธศาสนา นำมาถวาย ซึ่งเป็นของที่มีคุณค่า ทางประวัติศาสตร์ และคุณค่าต่อสังคม ชุมชนพระธาตุเสด็จ และจังหวัดลำปางอีกด้วย
  5. มีการจัดวางห้องการแสดงศิลปวัตถุอย่างเป็นสัดส่วน ของชิ้นเล็ก มีการจัดแสดงในตู้จัดแสดง และชั้นสำหรับจัดแสดง อย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย พร้อมกับ มีป้ายสื่อความหมาย ให้ความรู้ได้อย่างชัดเจน และเป็นระบบ
  6. มีการจัดทำระเบียนวัตถุต่างๆ อย่างเป็นระบบ
  7.  
  1. ไม่มีเจ้าหน้าที่ประจำดูแลพิพิธภัณฑ์ และผู้ดูแลหรือผู้ถือกุญแจมีเพียงคนเดียว หากไม่อยู่ไม่สามารถเปิดให้ผู้เข้าชมได้
  2. เปิดให้เข้าชมเพียงวันอังคาร - วันพฤหัสบดี เวลา ๙.๐๐ – ๑๗.๐๐ น.

โอกาส

  1. ได้รับความร่วมมือกับทางมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง และสถาบันไทยคดีศึกษา
  2. เป็นวัดที่ได้รับความสนใจของศรัทธาประชาชน และนักท่องเที่ยว
  3. ใกล้กับถนนพหลโยธิน ง่ายต่อการสัญจรไปมา และเชื่อมกับถนนทางฝั่งตะวันตกแม่น้ำวังได้
  4.  
  1. การพัฒนาวัดไม่สอดคล้องกับบริบททางสังคมล้านนา  เช่นการปูกระเบื้องรอบบริเวณวัดเป็นต้น
  2. จำนวนพระภิกษุ และสามเณรที่จำพรรษาจำนวนน้อย
  3. สัตว์เลี้ยง เช่น สุนัข มีจำนวนมากเกินความพอดี

 

วัดปงสนุกเหนือ อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง  เป็นวัดที่น่าสนใจอีกวัดหนึ่ง ซึ่งได้เพิ่มเติมจาก สองวัดแรกจึงนำมาวิเคราะห์ SWOT ได้ดังนี้

จุดแข็ง

  1. วัดนี้ตั้งอยู่ในพื้นที่ ที่เป็นชุมชนโบราณที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ เช่นสมัยของเจ้าฟ้าชายแก้ว ที่มีการแข่งขันการดำน้ำกับท้าวลิ้นก่าน ทหารของพม่า
  2. วัดนี้มีโบราณสถานที่โดดเด่น เช่นพระธาตุที่ตั้งอยู่บนยอดดอยที่ก่อขึ้น และมีหอพระเจ้าพันตน อันสวยงาม
  3. มีการพบศิลปวัตถุ โบราณวัตถุหลายชิ้นอันเกี่ยวเนื่องด้วยพุทธศาสนา เช่น ตุงค่าวพระบฏ หีบธรรม พระพุทธรูป อาสนา ชองเบิก ฯลฯ
  4. มีอาคารพิพิธภัณฑ์ที่จัดแสดง เช่น อาคารศาลาบาตรข้างวิหารวัดปงสนุกเหนือ ที่เป็นโถงโล่งสำหรับจัดแสดงวัตถุชิ้นใหญ่ และห้องอาคารที่จัดแสดงหีบธรรม และแสดงเรื่องราวการบูรณะหอพระเจ้าพันตน รวมถึงใช้กุฏิเดิม ปรับปรุงเป็นอาคารจัดแสดง
  5. ใช้เทคโนโลยีในการให้แสงสว่าง โดยมีตัวควบคุมเปิดปิดไฟในห้องจัดแสดงอัตโนมัติ โดยไฟจะสว่างขี้นเมื่อมีคนเข้าไปในอาคาร
  6. มีการจัดเรื่องราวที่น่าสนใจ มีป้ายสื่อความหมาย และให้ความรู้เกี่ยวกับเรื่องราวที่นำเสนอได้อย่างชัดเจน
  7. พระสงฆ์มีความรู้ในด้านพุทธศิลป์ และสามารถให้คำอธิบายและชี้แจงได้

จุดอ่อน

  1. ตัวอาคารจัดแสดง ควรมีเจ้าหน้าที่ หรือคนคอยดูแล เพื่อนำชมให้ความรู้ และคอยตอบข้อซักถามของผู้เข้าเยี่ยมชม
  2. วัตถุบางชิ้นไม่ได้นำมาจัดแสดงให้ชม เช่น ตุงค่าวพระบฏ

โอกาส

  1. ได้รับความร่วมมือจาก กลุ่มคนตัวเล็กกับการอนุรักษ์, คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, มหาวิทยาลัยอินเตอร์เทค จังหวัดลำปาง และชุมชนมีความเข้มแข็ง
  2. ได้รับการประชาสัมพันธ์จากสื่อต่างๆ เป็นอย่างดี

อุปสรรค

  1. การถ่ายทอดองค์ความรู้สู่เยาวชนรุ่นต่อไป ที่จะมาอธิบายให้ความรู้แก่ผู้เข้าชม
  2. สองวัดอันได้แก่ วัดปงสนุกเหนือ และปงสนุกใต้ ที่เคยเป็นวัดเดียวกันมาก่อน แต่ก็แบ่งจากกันในช่วงหลัง เป็นสองวัดที่อยู่ในอาเขตบริเวณเดียวกัน โดยมีพระธาตุเจดีย์เป็นสัญลักษณ์การแบ่ง โดยไม่ผสานในส่วนของพิพิธภัณฑ์ต่อกัน โดยสามารถเข้าชมได้ในส่วนของพิพิธภัณฑ์วัดปงสนุกเหนือเท่านั้น

 

 

ากการเข้าชมศึกษาดูงานจากพิพิธภัณฑ์ของวัดทั้งสามแห่งดังกล่าว ที่มีทั้งจุดเด่น จุดด้อย โอกาส และอุปสรรค ดังกล่าวมานั้น สามารถสรุปข้อควรปฏิบัติสำหรับการจัดพิพิธภัณฑ์ หรือการจัดนิทรรศการของศูนย์วัฒนธรรมศึกษา ดังนี้

  1. ศูนย์วัฒนธรรมศึกษา (ตึกศึกษาทั่วไป) อยู่ใกล้เคียงแนวโบราณสถาน คือ คูเมืองเวียงเจ็ดลิน เห็นควรนำเวียงโบราณเจ็ดลินเชื่อมต่อกับการจัดนิทรรศการ เพื่อให้เป็นที่รู้จักเกี่ยวกับเวียงเจ็ดลิน
  2. ควรทำระเบียนศิลปวัตถุที่มีอยู่ในศูนย์ พร้อมกันนั้นควรจัดเก็บในระบบอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อสามารถนำมาจัดข้อมูลบนเว็บไซด์ (E-musium) และ/หรือ พัฒนาให้ข้อมูลผ่านระบบ QR Code ในโอกาสต่อไป
  3. จัดนิทรรศการให้มีเรื่องราว หรือรูปแบบหลัก ที่สามารถเล่าเรื่องราวต่างๆ ที่ต่อเนื่องกันได้ และมีป้ายในการสื่อความหมายที่ชัดเจน
  4. สามารถใช้ระบบอัตโนมัติในการเปิด-ปิด ไฟในบริเวณจัดแสดง เพื่อเป็นการอนุรักษ์พลังงาน ประหยัดกระแสไฟฟ้า
  5. มีทั้งส่วนจัดนิทรรศการถาวร และนิทรรศการหมุนเวียน
  6. มีเจ้าหน้าที่ที่มีองค์ความรู้ในด้านการจัดนิทรรศการ และองค์ความรู้เกี่ยวกับศิลปะและวัฒนธรรม  อำนวยความสะดวกในการเข้าชม และให้ข้อมูลเกี่ยวกับการจัดแสดง
  7. เจ้าหน้าที่ที่สามารถทำความสะอาด ดูแล และสามารถซ่อมแซมวัตถุ หรือมีระบบในการจัดการดูแล และซ่อมแซมได้
  8. มีอาคาร และอุปกรณ์ในการจัดแสดง ให้เหมาะสมกับศิลปวัตถุ นั้น
  9. มีห้องสำหรับจัดเก็บวัตถุส่วนอื่นที่ไม่ได้นำมาจัดแสดง

 

ทั้งหมดคือข้อปฏิบัติที่ดี ที่นำมาปฏิบัติในการจัดการนิทรรศการของศูนย์วัฒนธรรมศึกษา มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนาได้

 

 


[1] ข้าวัด หมายถึง ผู้คนที่เจ้าเมืองในอดีตได้กัลปนา หรือถวายทานไว้กับวัดเพื่อให้ดูแลรักษาวัด โดยผู้ปกครองไม่สามารถนำไปใช้งานราษฎร์งานหลวง หรือแม้แต่สภาวะสงคราม ไม่สามารถที่จะกวาดต้อนผู้คนไปยังที่อื่นได้

[2] การประกาศเสียงตามสาย ประกาศการทำบุญ ซื้อขายวัตถุมงคล และชักชวนให้ทำบุญ

หมวดหมู่: หมวดที่ 3: บุคคล หน่วยงาน องค์กร ผู้มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาสังคมชุมชน ท้องถิ่น ปราชญ์ชาวบ้าน ครูภูมิปัญญา นักวิชาการภาคเอกชน และอื่น ๆ

มิติด้าน: การเรียนรู้

Tags: พิพิธภัณฑ์

 


Published: 2016-12-08 16:50:32
08 Dec 2016 16:50:32
114 | Last visitor: 2017-05-25 09:26:21
© 2017 Kblogger HR-Blog | Kaewpanya
สถาบันถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่ชุ่มชน